Ανακαινίζουμε λάθος.
Όχι τεχνικά. Όχι αισθητικά. Φιλοσοφικά. Ξεκινάμε από το λάθος άκρο, και μετά απορούμε γιατί το αποτέλεσμα δεν νιώθει δικό μας.
Ανοίγουμε καταλόγους. Κοιτάμε Instagram. Ρωτάμε τι «είναι τώρα στη μόδα». Και έτσι παίρνουμε αποφάσεις που θα ζούμε μέσα τους για δεκαετίες, αποφάσεις δανεισμένες από άλλους, εγκατεστημένες στο πιο εσωτερικό μέρος της ζωής μας. Αγοράζουμε εξωτερικότητα και την ονομάζουμε σπίτι.
Και μετά συμβαίνει κάτι περίεργο. Τελειώνει η ανακαίνιση, κάθεσαι στον καινούργιο καναπέ, κοιτάς τους τοίχους που μόλις βάφτηκες, και νιώθεις, δυσδιάκριτα αλλά σταθερά, ότι δεν είσαι ακριβώς σπίτι.
Ο Freud είχε ένα όνομα γι’ αυτή την αίσθηση: Unheimliche. Το ανοίκειο. Αυτό που είναι ταυτόχρονα οικείο και ξένο, αυτό που θα έπρεπε να σε περιέχει αλλά σε αποκλείει. Είναι μια από τις πιο ενοχλητικές ανθρώπινες εμπειρίες, ακριβώς γιατί δεν μπορείς να την εξηγήσεις σε κανέναν χωρίς να ακουστείς αχάριστος. Έκανες ανακαίνιση. Το σπίτι είναι ωραίο. Γιατί δεν νιώθεις καλά μέσα του;
Επειδή δεν έκανες ανακαίνιση. Έκανες μεταμφίεση.
Γιατί ένας Ζωγράφος έχει Κάτι να σου Πει για το Σαλόνι σου
Ίσως αναρωτιέσαι τι σχέση έχει ένας αφηρημένος ζωγράφος με το σπίτι σου. Η απάντηση είναι: περισσότερη από οποιονδήποτε αρχιτέκτονα που θα μπορούσες να σκεφτείς.
Ο Wassily Kandinsky δεν ήταν μόνο ζωγράφος. Ήταν ο άνθρωπος που δίδασκε στο Bauhaus, το σχολείο που επανασχεδίασε τον τρόπο που σκεφτόμαστε τον χώρο τον 20ό αιώνα, πώς κάθε επιλογή σε ένα δωμάτιο επιδρά στον άνθρωπο που το κατοικεί. Ήταν ο άνθρωπος που έγραψε συστηματική θεωρία για το πώς το χρώμα αλλάζει το πώς αισθάνεσαι, όχι ως αισθητική άποψη, αλλά ως ψυχολογική πρόταση. Και ήταν ο άνθρωπος που πίστευε ότι κάθε δημιουργία, από έναν πίνακα μέχρι ένα δωμάτιο, πρέπει να πηγάζει από μια αληθινή εσωτερική ανάγκη, και όχι από τη μόδα, την αγορά ή αυτό που επαινούν οι άλλοι.
Αυτό που ονόμαζε innere Notwendigkeit, εσωτερική αναγκαιότητα, δεν είναι αισθητική προτίμηση. Είναι ηθική θέση. Και αν την εφαρμόσεις στην ανακαίνιση, η σειρά των ερωτημάτων ανατρέπεται εντελώς. Δεν ρωτάς «ποιο χρώμα μου αρέσει πιο πολύ». Ρωτάς: τι είδους άνθρωπος είμαι, και τι είδους χώρο χρειάζεται αυτός ο άνθρωπος για να ζει αληθινά;
Αν δεν ξέρεις την απάντηση, δεν είσαι έτοιμος να επιλέξεις τίποτα.
Το Σπίτι σου Είναι Χάρτης της Ψυχής σου
Ο Kandinsky και ο Carl Jung δεν τεκμηριώνεται να είχαν άμεση επαφή, κινούνταν όμως στο ίδιο πνευματικό κλίμα της Κεντρικής Ευρώπης των αρχών του 20ού αιώνα, με κοινή πεποίθηση ότι κάτω από την επιφάνεια της ορατής πραγματικότητας υπάρχει μια βαθύτερη που ασκεί την πραγματική επίδραση.
Ο Jung, στο Memories, Dreams, Reflections, περιέγραψε ένα όνειρο πολυώροφου σπιτιού που ερμήνευσε ως χάρτη της ίδιας του της ψυχής. Με βάση αυτή την ερμηνεία και το ευρύτερο jungιανό πλαίσιο, μπορεί κανείς να διαβάσει τα επίπεδα ενός σπιτιού ως αντανάκλαση των επιπέδων της ψυχής: το υπόγειο ως αυτό που κρύβουμε και δεν βλέπουμε αλλά ασκεί πίεση προς τα πάνω, το ισόγειο ως ο τρόπος που λειτουργούμε καθημερινά, οι ανώτεροι όροφοι ως τα ιδεώδη και οι φιλοδοξίες μας.
Και αν αυτή η ανάγνωση έχει κάποια αλήθεια, τότε το σπίτι που κατοικείς δεν είναι απλώς ένα περιβάλλον. Είναι η εξωτερικευμένη έκφραση αυτού που είσαι, ή αυτού που αρνείσαι να δεις. Ένα σπίτι υπερβολικά τακτοποιημένο, χωρίς κανένα ίχνος ζωής, μπορεί να μιλά για την ακαμψία που κάποιος επιβάλλει στον εαυτό του. Ένα σπίτι σε μόνιμο χάος, παρά τις «προθέσεις» για αλλαγή, μπορεί να αντανακλά κάτι που δεν έχει ακόμα επεξεργαστεί. Ένα σπίτι γεμάτο αντικείμενα άλλων εποχών και άλλων ανθρώπων μπορεί να μιλά για μια ταυτότητα που δεν έχει ακόμα κατακτηθεί.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ανακαίνιση είναι ψυχανάλυση. Σημαίνει ότι αν αγνοείς αυτή τη διάσταση, ανακαινίζεις το σπίτι χωρίς να ακούς τι έχει να σου πει.
Δεν Επιλέγεις Χρώμα. Επιλέγεις Ποιο Κομμάτι του Εαυτού σου θα Βλέπεις κάθε Μέρα.
Κάθε χρώμα που εγκαθιστάς σε έναν χώρο επιδρά στον ψυχισμό σου με τρόπους αθόρυβους, σταθερούς και σωρευτικούς. Όχι κάποιες φορές, όχι όταν το προσέχεις, αλλά κάθε φορά που ο νους σου χαλαρώνει και αρχίζει ασυνείδητα να απορροφά το περιβάλλον του.
Ο Kandinsky το περιέγραφε ως φυσική δύναμη: το μπλε βαθαίνει, τραβά προς τα μέσα, δημιουργεί σιωπή και απόσταση. Το κίτρινο κινείται προς τα έξω, αναταράσσει, δεν αφήνει τον νου να καθίσει. Το κόκκινο καίει και παραμένει. Πρόκειται για προτάσεις που ανέπτυξε συστηματικά στο Über das Geistige in der Kunst, και που η σύγχρονη έρευνα στην ψυχολογία του χρώματος εξακολουθεί να διερευνά, με αποτελέσματα που ποικίλουν ανάλογα με το πολιτισμικό και ατομικό πλαίσιο.
Αυτό που παραμένει σταθερό, πέρα από κάθε έρευνα, είναι η jungιανή παρατήρηση ότι οι διαισθητικές μας επιλογές συχνά αντανακλούν ψυχικές ανάγκες που δεν έχουμε ακόμα διατυπώσει λεκτικά. Κάποιος που επιστρέφει συνεχώς σε βαθιά, σκοτεινά χρώματα μπορεί να αναζητά βάθος και ουσία, όχι απλώς στυλ. Κάποιος που επιλέγει φως και λευκό παντού μπορεί να αναζητά καθαρότητα ή, αντίστροφα, να φοβάται να αφήσει κάτι να φαίνεται.
Η ερώτηση, λοιπόν, δεν είναι «μου αρέσει αυτό το χρώμα». Η ερώτηση είναι: «τι μου λέει το γεγονός ότι μου αρέσει;»
Ένα Σπίτι «Κομμάτι-Κομμάτι» Δεν Είναι Σπίτι. Είναι Αρχείο Ανεπεξέργαστων Εμπειριών.
Υπάρχει ένας τρόπος ανακαίνισης που τον αναγνωρίζουμε όλοι γιατί τον έχουμε κάνει όλοι. Το μπάνιο αλλάζει το 2018. Η κουζίνα το 2021. Το σαλόνι «κάποτε». Κάθε φορά επιλέγουμε ό,τι μας αρέσει εκείνη τη στιγμή, ό,τι χωράει στον προϋπολογισμό, ό,τι προτείνει ο εργολάβος.
Το αποτέλεσμα δεν είναι ένα σπίτι. Είναι ένα χρονολογικό αρχείο γούστων που συγκατοικούν χωρίς να συνομιλούν, αλλά και κάτι βαθύτερο: η στρωματογραφία των εαυτών που υπήρξαμε σε διαφορετικές φάσεις, χωρίς καμία απόπειρα ενοποίησής τους.
Ο Jung ανέπτυξε την έννοια της individuation ως διαδικασία ψυχικής ολοκλήρωσης, της πορείας συνειδητοποίησης και ενοποίησης όλων των κομματιών του εαυτού. Αν εφαρμόσουμε αυτή τη λογική στον χώρο, ένα σπίτι με συνοχή δεν είναι απλώς αισθητικά ευχάριστο. Είναι ένας χώρος που μιλά με μια φωνή, που αντανακλά έναν άνθρωπο που ξέρει, έστω προσεγγιστικά, ποιος είναι.
Ένα σπίτι με συνοχή δεν είναι σπίτι ακριβό. Είναι σπίτι ειλικρινές.
Ανακαίνισε σαν να Έχεις Κάτι να Πεις για τον Εαυτό σου
Αυτό είναι το μανιφέστο: πριν ανοίξεις κατάλογο, πριν καλέσεις εργολάβο, πριν αποφασίσεις οτιδήποτε, κάθισε με μια ερώτηση. Όχι «τι θέλω το σπίτι μου να δείχνει», αλλά «τι είμαι εγώ, και τι χρειάζεται αυτός ο άνθρωπος για να ζει αληθινά;»
Θέλω ένα σπίτι που με ηρεμεί ή που με εμπνέει; Που επιβεβαιώνει αυτό που ήδη είμαι ή που με προκαλεί να γίνω κάτι παραπάνω; Ποια κομμάτια του εαυτού μου θέλω να βλέπω κάθε μέρα, και ποια κρύβω ακόμα στο υπόγειο;
Αυτές οι ερωτήσεις δεν είναι πολυτέλεια. Είναι η μόνη αρχή που αξίζει να έχεις πριν αρχίσεις να αλλάζεις τίποτα. Και είναι ακριβώς από εκεί που ξεκινά κάθε δουλειά που κάνουμε στη Mova, όχι από το τι είναι ωραίο, αλλά από το τι είναι αληθινό για σένα.
Το σπίτι σου είναι ο καμβάς του Kandinsky και ο χάρτης ψυχής του Jung ταυτόχρονα. Η μακροβιότερη δημιουργία στην οποία έχεις συμμετάσχει. Αξίζει να το αντιμετωπίσεις με την ίδια σοβαρότητα που αξίζει κάθε πράγμα που λέει αλήθεια για το ποιος είσαι.
Νίκος Τσάπογλου
Creative Director of MOVA
